Cách Nhận biết Tự kỷ trước 3 tuổi: Những "báo động đỏ" cần lưu tâm!

Can thiệp sớm trước 3 tuổi được coi là "thời điểm vàng" vì não bộ trẻ lúc này có độ đàn hồi cao nhất. Thay vì liệt kê vụn vặt, cha mẹ hãy tập trung vào hai nhóm biểu hiện chính sau:

1. Sự thiếu hụt trong kết nối xã hội (Dưới 2 tuổi)

Ở giai đoạn này, dấu hiệu thường nằm ở những thứ trẻ "không làm" hơn là những gì trẻ làm. Trẻ thường bị nhầm là "quá ngoan" vì ít quấy khóc, nhưng thực chất là thiếu nhu cầu tương tác.

Về ánh mắt và cử chỉ: Trẻ không nhìn vào mắt người đối diện khi bú hoặc trò chuyện; không cười đáp lại (nụ cười xã hội) và không phản ứng khi được gọi tên dù thính lực bình thường.
Về sự chia sẻ: Trẻ không biết chỉ tay vào món đồ mình thích, không biết vẫy tay chào và không có nhu cầu mang đồ chơi đến khoe với cha mẹ.

2. Hành vi khác biệt và ngôn ngữ (2 - 3 tuổi)

Khi trẻ lớn hơn, các khiếm khuyết về hành vi và sở thích sẽ lộ rõ và mang tính lặp đi lặp lại.

Ngôn ngữ kỳ lạ: Trẻ có thể chậm nói hoặc đã nói được nhưng lại bị "mất ngôn ngữ". Phổ biến nhất là tình trạng nhại lời (nhắc lại y hệt câu hỏi của người lớn hoặc lời thoại quảng cáo một cách máy móc).
Hành vi rập khuôn: Trẻ thường xuyên đi nhón chân, vẫy tay (hand flapping), hoặc xoay tròn người. Cách chơi đồ chơi cũng khác biệt: chỉ thích xoay bánh xe, xếp đồ vật thành hàng dài thay vì chơi giả vờ (như cho búp bê ăn).
Sự cứng nhắc: Trẻ hoảng loạn dữ dội nếu lộ trình đi học bị thay đổi hoặc đồ đạc trong nhà bị di chuyển. Ngoài ra, trẻ có thể sợ hãi quá mức với các âm thanh thông thường như máy sấy tóc hay máy hút bụi.

3. Lộ trình hành động cho cha mẹ

Nếu thấy con có những dấu hiệu trên, hãy thực hiện nguyên tắc "3 Không": Không chờ đợi - Không tự chẩn đoán - Không hoảng loạn.

Thăm khám chuyên khoa: Đưa trẻ đến bệnh viện nhi để làm các bài test chuẩn hóa (ADOS-2 hoặc CARS) ngay lập tức.
Can thiệp đa phương thức: Phối hợp giữa trị liệu ngôn ngữ, hoạt động trị liệu và phân tích hành vi (ABA) để giúp trẻ thích nghi.
Môi trường tại gia: Thiết lập lịch trình sinh hoạt cố định và sử dụng câu lệnh ngắn gọn, kèm hình ảnh minh họa để giao tiếp với trẻ.

Tài liệu tham khảo

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787

Bệnh viện Nhi Trung ương. (2023). Hướng dẫn nhận biết các dấu hiệu cảnh báo sớm rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em. https://benhviennhitruong.org.vn

Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Learn the signs. Act early. U.S. Department of Health & Human Services. https://www.cdc.gov/ncbddd/actearly/index.html

Rogers, S. J., & Dawson, G. (2010). Early start Denver model for young children with autism: Promoting language, learning, and engagement. Guilford Press.