Bài viết này giúp ba mẹ hiểu rằng hành vi thách thức ở trẻ tự kỷ không phải là sự cố ý hư hỏng, mà thực chất là một hình thức giao tiếp khi con gặp khó khăn. Chuyên gia của PLANA sẽ chia sẻ các chiến thuật thực tế như: cách sử dụng hỗ trợ trực quan, kỹ thuật trao quyền lựa chọn để giảm áp lực, và phương pháp xây dựng môi trường ít kích thích giác quan giúp con tự điều chỉnh cảm xúc.
Hiểu đúng về "Hành vi thách thức" – Đó không phải cố ý hay ăn vạ
Hành vi là ngôn ngữ: Đối với trẻ tự kỷ, những hành động thách thức thường là cách con giao tiếp khi gặp khó khăn mà không thể diễn đạt bằng lời.
Phân biệt Thách thức Phản ứng và Thách thức Cố ý:
Thách thức phản ứng: Xuất phát từ việc con bị quá tải giác quan hoặc lo âu quá mức.
Ăn vạ: Con từ chối hoặc tranh cãi để đạt được sự kiểm soát hoặc tránh né một yêu cầu.
- Ví dụ: Bạn bảo con tắt iPad để đi tắm. Ngay lập tức, con ném đồ chơi, la hét và nằm lăn ra sàn. Nhiều phụ huynh cho rằng con đang ăn vạ vì muốn chơi tiếp, con không biết nghe lời. Thực tế Trẻ tự kỷ thường rất cần sự tiên liệu và tính quy luật., Việc đột ngột thay đổi từ một hoạt động yêu thích sang một nhiệm vụ khác giống như một "cú sốc" đối với bộ não của con. Con phản kháng vì cảm thấy mất kiểm soát và không kịp thích nghi với sự thay đổi, chứ không đơn thuần là sự bướng bỉnh.
Tại sao con lại phản kháng?
Việc xác định đúng nguyên nhân là chìa khóa để xử lý hiệu quả, tránh việc áp dụng sai phương pháp khiến tình hình tệ hơn.
- Quá tải giác quan: Ánh sáng quá chói, tiếng ồn hoặc chất liệu quần áo khó chịu có thể khiến con bùng nổ để thoát khỏi sự khó chịu đó.
- Khó khăn trong giao tiếp: Khi con không thể nói "Con mệt" hay "Con cần nghỉ", con sẽ dùng hành vi để thể hiện sự thất vọng.
- Sự cứng nhắc và khó chuyển đổi hoạt động: Trẻ tự kỷ rất cần sự tiên liệu và thói quen. Một thay đổi bất ngờ (như đang chơi mà bị bắt đi tắm) có thể gây ra sự kháng cự mạnh mẽ.
- Hội chứng Tránh né yêu cầu bệnh lý (PDA): Đây là một dạng đặc biệt ở trẻ tự kỷ, nơi sự lo âu cực độ dẫn đến nhu cầu kiểm soát môi trường và né tránh các yêu cầu hàng ngày.
Phân biệt nhanh PDA và ODD (Rối loạn thách thức chống đối)
Đây là phần rất quan trọng để ba mẹ không áp dụng sai chiến thuật.
- PDA (Tránh né yêu cầu): Con né tránh vì lo âu và sợ mất kiểm soát; con thường cảm thấy hối hận sau khi bình tĩnh lại.
- ODD (Thách thức chống đối): Hành vi mang tính thù địch và cố ý nhằm vào những người có thẩm quyền (như cha mẹ, giáo viên) và con thường không nhận lỗi.
- Điểm khác biệt cốt lõi: PDA là "Con không thể làm được", còn ODD thiên về "Con không muốn làm".
Chiến thuật xử lý "êm thấm" và hiệu quả tại nhà
Để thay đổi hành vi của con, chúng ta cần thay đổi cách tiếp cận của mình trước.
- Sử dụng hỗ trợ trực quan: Dùng tranh ảnh, lịch trình bằng hình ảnh giúp con biết điều gì sắp xảy ra, giảm bớt lo âu về sự thay đổi.
- Ví dụ: Thay vì nói "Đến giờ học rồi", hãy chỉ vào tấm ảnh "Học bài" trên lịch trình.
- Trao quyền lựa chọn (Tạo sự tự chủ): Thay vì ra lệnh, hãy cho con chọn giữa hai phương án mà bạn đều chấp nhận được.
- Ví dụ: "Con muốn mặc áo màu xanh hay màu đỏ?" thay vì bắt con phải mặc đồ.
- Xây dựng môi trường thân thiện giác quan: Giảm bớt kích thích như hạ tông giọng khi nói chuyện, dùng tai nghe chống ồn hoặc tạo một "góc bình yên" cho con. nói ít lại và tạo không gian an toàn cho con. Đừng cố gắng tranh luận hay giải thích đúng sai lúc này
- Củng cố tích cực: Luôn khen ngợi và thưởng ngay khi con có hành vi tốt hoặc cố gắng hợp tác, dù là nhỏ nhất.
- Ví dụ: "Ba mẹ rất tự hào vì con đã cất được một món đồ chơi vào giỏ!".
- Tập kĩ năng xử lý cảm xúc: Khi con đã bình tĩnh lại, đây là "thời điểm vàng" để dạy con kỹ năng xử lý cảm giác khó chịu cho những lần sau: các bài tập thở, sử dụng các món đồ chơi giác quan (fidget toys) hoặc cùng con đóng vai các tình huống giả định để con biết cách yêu cầu "Cho con nghỉ một chút" thay vì phản kháng dữ dội
Khi nào cần sự trợ giúp từ chuyên gia?
Ba mẹ không cần phải chiến đấu một mình. Hãy tìm kiếm sự hỗ trợ nếu:
- Hành vi thách thức xảy ra thường xuyên và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt gia đình.
- Con có hành vi gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác.
- Ba mẹ cảm thấy quá tải và không còn phương pháp nào hiệu quả.
- Các phương pháp chuyên sâu: Phân tích hành vi ứng dụng (ABA), tập huấn kỹ năng xã hội hoặc tư vấn tâm lý là những lựa chọn hiệu quả đã được chứng minh.
Lời kết từ chuyên gia
Thay đổi hành vi là một hành trình dài cần sự kiên nhẫn, thấu cảm và nhất quán. Hãy ăn mừng những chiến thắng nhỏ của con và đừng quên chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình, ba mẹ nhé
Nguồn:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3784313/
https://kaleidoscope.com.sg/defiance-in-children-with-autism/
https://goldencaretherapy.com/oppositional-defiant-disorder-and-autism/
https://heartlinksaba.com/high-functioning-autism-defiance/
Không có bình luận nào cho bài viết.
